حتما برای شما هم پیش آمده که احساس کنید سرعت کامپیوترتان مثل قبل نیست، یا گاهی با صفحه آبی مرگ روبرو میشوید و نمیدانید مشکل از کجاست. سختافزار کامپیوتر هم مثل هر وسیله دیگری مستهلک میشود، اما تفاوت اینجاست که خرابی قطعاتی مثل هارد یا گرافیک میتواند به قیمت از دست رفتن اطلاعات ارزشمند یا هزینههای سنگین تعمیرات تمام شود.
در این مقاله میخواهیم به زبان ساده یاد بگیریم چطور با استفاده از ابزارهای رایگان و حرفهای، خودمان به یک پزشک سختافزار تبدیل شویم و وضعیت سیستممان را بررسی کنیم.
چرا باید تست سلامت سختافزار را به صورت دورهای انجام دهیم؟
بسیاری از کاربران تا زمانی که سیستمشان کاملا از کار نیفتد، به فکر بررسی آن نمیافتند. اما تست سلامت سختافزار به صورت ماهانه یا فصلی، مزایای زیادی دارد. اول از همه، شما میتوانید از خرابیهای ناگهانی پیشگیری کنید. مثلا اگر هارد شما شروع به ایجاد “سکتورهای خراب” کند، نرمافزارهای تست سلامت به شما هشدار میدهند تا سریعا از اطلاعاتتان نسخه پشتیبان تهیه کنید.
دوم اینکه، با مانیتورینگ دما میتوانید از داغ شدن بیش از حد قطعات جلوگیری کنید که یکی از اصلیترین دلایل کاهش عمر کارت گرافیک و پردازنده است. در نهایت، اگر قصد خرید یا فروش قطعات دست دوم را دارید، اجرای این تستها تنها راه اطمینان از سالم بودن معامله است.
بهترین نرمافزارهای تست سلامت هارد (HDD و SSD)
هارد دیسک و حافظههای SSD محل ذخیرهسازی تمام داراییهای دیجیتال شما هستند. کوچکترین نقص در این قطعات میتواند منجر به از دست رفتن عکسها، فیلمها و پروژههای کاری شما شود.
- نرمافزار CrystalDiskInfo؛ ساده و قدرتمند
اگر به دنبال یک ابزار سبک، رایگان و بسیار سریع هستید، این برنامه بهترین گزینه است. این نرمافزار از تکنولوژی S.M.A.R.T استفاده میکند تا وضعیت سلامت هارد شما را با سه رنگ اصلی نشان دهد. رنگ آبی به معنای سلامت کامل، رنگ زرد به معنای هشدار و نیاز به بررسی، و رنگ قرمز به معنای وضعیت بحرانی است. این برنامه دمای هارد و تعداد ساعاتی که روشن بوده را هم به شما نمایش میدهد که برای تشخیص کارکرد هاردهای دست دوم عالی است.
- نرمافزار Hard Disk Sentinel؛ گزارشدهی دقیق
این نرمافزار کمی حرفهایتر از گزینه قبلی است. یکی از ویژگیهای جذاب آن، تخمین عمر باقیمانده هارد است. مثلا به شما میگوید که با روند فعلی، هارد شما احتمالا تا ۱۰۰ روز دیگر دوام میآورد. این برنامه گزارشهای متنی دقیقی از مشکلات احتمالی ارائه میدهد و به محض بروز هرگونه خطا، به شما هشدار میدهد. اگر از چندین هارد یا حافظه SSD به صورت همزمان استفاده میکنید، محیط مدیریتی این برنامه برای شما بسیار کارآمد خواهد بود.
ابزارهای تخصصی برای تست سلامت کارت گرافیک (GPU)
کارت گرافیک معمولا گرانترین قطعه در کیسهای گیمینگ و رندرینگ است. برای تست این قطعه دو نوع نرمافزار داریم: ابزارهای اطلاعاتی و ابزارهای استرستست.
- نرمافزار FurMark؛ غول استرستست گرافیک
این برنامه که بین کاربران به “تست دونات” معروف است، کارت گرافیک شما را در سنگینترین حالت ممکن قرار میدهد تا پایداری آن را بسنجد. اگر گرافیک شما مشکل خنککنندگی یا نقص فنی در مدارها داشته باشد، در حین اجرای این تست خودش را نشان میدهد. البته توجه داشته باشید که این تست فشار بسیار زیادی به قطعه وارد میکند و نباید به مدت طولانی اجرا شود. اگر در حین اجرای FurMark دمای گرافیک از حد مجاز (معمولا ۸۵ تا ۹۰ درجه) بالاتر نرفت و سیستم ریاستارت نشد، یعنی گرافیک شما سلامت است.
- نرمافزار GPU-Z؛ شناسنامه و مانیتورینگ گرافیک
قبل از اجرای هر تستی، باید بدانید دقیقا چه چیزی در اختیار دارید. این برنامه تمام مشخصات فنی کارت گرافیک شما را نمایش میدهد. در تب سنسورهای این نرمافزار، میتوانید به صورت لحظهای سرعت فنها، ولتاژ مصرفی و دمای نقاط مختلف کارت گرافیک را مشاهده کنید. این ابزار برای مانیتورینگ در هنگام بازی یا رندرینگ بسیار مفید است.
- نرمافزارهای مانیتورینگ کلی و تست پایداری سیستم
گاهی اوقات مشکل سیستم مربوط به یک قطعه خاص نیست و باید کل سیستم را زیر ذرهبین برد.
ابزار HWMonitor؛ نمایش لحظهای دما و ولتاژ
این یک برنامه کوچک و جمعوجور است که لیست تمام قطعات سیستم شما را میخواند و حداقل، حداکثر و دمای فعلی آنها را نشان میدهد. اگر احساس میکنید فنهای سیستم صدای زیادی میدهند یا بدنه لپتاپ بیش از حد داغ میشود، با چک کردن اعداد در HWMonitor میتوانید بفهمید کدام قطعه در حال داغ شدن است.
نرمافزار AIDA64؛ جامعترین ابزار عیبیابی
این نرمافزار یک پکیج کامل است. از ارائه مشخصات ریزترین قطعات مادربرد گرفته تا تست پایداری سیستم (System Stability Test). در این تست، پردازنده، رم و گرافیک به صورت همزمان تحت فشار قرار میگیرند تا مشخص شود منبع تغذیه (پاور) سیستم توانایی تامین انرژی کل قطعات را در حالت لود سنگین دارد یا خیر. اگر سیستم شما زیر فشار این برنامه خاموش نشود، یعنی پایداری سختافزاری شما تضمین شده است.
نشانههای حیاتی که خبر از خرابی سختافزار میدهند
همیشه نیاز به نرمافزار نیست؛ گاهی خود سیستم با شما حرف میزند. شنیدن صداهای غیرطبیعی مثل تیکتیک از داخل کیس (نشانه خرابی مکانیکی هارد)، کند شدن شدید و ناگهانی ویندوز، شطرنجی شدن تصویر در حین بازی (نشانه خرابی حافظه گرافیک) و ریاستارت شدنهای بیدلیل، همگی زنگ خطرهایی هستند که نباید نادیده بگیرید. به محض مشاهده این علائم، اولین قدم اجرای نرمافزارهای تست سلامت هارد و مانیتورینگ دما است که در بالا معرفی کردیم.
نکات ایمنی بسیار مهم هنگام اجرای تستهای سنگین
دوستان عزیز، اجرای تست استرس (Stress Test) مثل دویدن با حداکثر سرعت در یک سربالایی تند است. اگر سیستم شما قدیمی است یا خنککننده ضعیفی دارد، در اجرای تستهایی مثل FurMark یا تست پایداری AIDA64 زیادهروی نکنید. همیشه در حین اجرای تست، چشم از نمودار دما برندارید. اگر دما به سرعت بالا رفت و از مرز ۹۰ درجه گذشت، تست را متوقف کنید. هدف ما تست سلامت است، نه وارد کردن آسیب به قطعه. همچنین مطمئن شوید که در هنگام تست، گرد و غبار جلوی دریچههای هوا را نگرفته باشد.
کدام نرمافزار تست سلامت سخت افزار برای شما مناسبتر است؟
در پایان، اگر یک کاربر معمولی هستید و فقط میخواهید خیالتان از بابت عکسها و اطلاعاتتان راحت باشد، ترکیب CrystalDiskInfo و HWMonitor برای شما کافی است. اما اگر گیمر هستید یا قصد خرید سیستم دست دوم را دارید، حتما از FurMark برای گرافیک و AIDA64 برای تست کلی سیستم استفاده کنید. به یاد داشته باشید که بررسی ماهانه سیستم، عمر مفید دستگاه شما را افزایش میدهد و از هزینههای ناگهانی جلوگیری میکند. امیدواریم این راهنما به شما کمک کند تا همیشه سیستمی سالم و پرسرعت داشته باشید.
بخش پرسشهای متداول
۱. آیا نرمافزارهای تست سلامت میتوانند قطعه خراب را تعمیر کنند؟
خیر، این نرمافزارها فقط نقش تشخیصدهنده را دارند. اگر هارد شما دارای سکتور خراب باشد، نرمافزار فقط آن را شناسایی میکند تا شما اطلاعاتتان را تخلیه کنید. تعمیرات سختافزاری نیاز به تجهیزات تخصصی دارد.
۲. دمای نرمال برای کارت گرافیک و پردازنده چقدر است؟
در حالت عادی (بیکار) دمای بین ۳۰ تا ۵۰ درجه نرمال است. در هنگام بازی یا تست سنگین، دمای ۶۰ تا ۸۰ درجه کاملا طبیعی است، اما دمای بالای ۸۵ یا ۹۰ درجه میتواند نگرانکننده باشد.
۳. هر چند وقت یکبار باید سلامت هارد را چک کنیم؟
پیشنهاد میشود حداقل هر سه ماه یکبار وضعیت S.M.A.R.T هارد خود را چک کنید. اگر هارد شما قدیمی است (بالای ۵ سال)، بهتر است این کار را به صورت ماهانه انجام دهید.
۴. آیا اجرای تست FurMark خطرناک است؟
اگر کارت گرافیک شما سالم باشد و خنککننده درستی داشته باشد، خیر. اما اگر گرافیک دارای نقص فنی پنهان باشد، این تست میتواند باعث سوختن قطعه شود. پس همیشه در دقایق اول تست، دما را کنترل کنید.
۵. تفاوت سلامت (Health) و عملکرد (Performance) در تست هارد چیست؟
سلامت به وضعیت فیزیکی و طول عمر قطعه اشاره دارد، در حالی که عملکرد نشاندهنده سرعت خواندن و نوشتن اطلاعات است. ممکن است یک هارد سریع باشد اما سلامت آن به دلیل نقص فنی رو به کاهش باشد.
